คณะผู้จัดทำโครงการ

  ภูมิปัญญาท้องถิ่น การทำโคมไฟล้านนา

ผู้รับผิดชอบโครงการ

 1.       นายกิตติพงศ์                เพียบเพียร    (หัวหน้าโครงการ)

 2.       นายเพชร                      จิตรชื้น                        
 3.       นางสาวอริสา                 สมุดชัย                                                         
 4.       นางสาวศิริวภรณ์           สร้อยอำนาจ

 5.       นายวสันต์                     แสนขันแก้ว                

 6.       นายศุภกฤต                   ดวงวันนา                    

 7.       นายไชยเชษฐ์                 ดีธรรมมะ                    

 8.       นางสาวอัจฉราพร          ขันเงิน                        
 9.       นางสาวชรินรัตน์            ปันจี้

10.     นางสาวศิริมาศ             ทาเป็ง                      

หน่วยงาน  สาขาสารสนเทศศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

ที่มาและความสำคัญ

                โคมไฟล้านนา หรือ โกมล้านนา เป็นงานหัตถกรรมพื้นเมืองจากภูมิปัญญาท้องถิ่นของบรรพบุรุษที่สืบทอดต่อกันมา และได้ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นเพื่อให้คงอยู่สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบันในภาคเหนือ           

               ในอดีตจนถึงปัจจุบันโคมไฟล้านนานั้นถือเป็นสิ่งที่ใช้ประดับและตกแต่งตามเทศกาลที่เกี่ยวกับทางพระพุทธศาสนาในทางภาคเหนือ เพราะว่าในประเพณีพิธีกรรมของชาวล้านนามีความเชื่ออย่างหนึ่งที่ปฏิบัติสืบเนื่องกันมาช้านาน เช่น เทศกาล ยี่เป็ง เทศกาล วันเข้าพรรษา เทศกาล ออกพรรษา และ จะใช้โคมไฟเพื่อประดับตามวัดหรือตามบ้านเรือนต่างๆตลอดปี  การจุดประทีปโคมไฟให้ความสว่างไสวเป็นพุทธบูชา ใช้กับเทศกาลอันเป็นมงคลต่างๆ 

              อีกทั้งยังเป็นเครื่องนำทางส่องสว่างโดยในอดีตชาวบ้านใช้เป็นแสงสว่างในการทำกิจกรรมต่างๆในบ้านเรือน เนื่องจากแต่ก่อนไม่สามารถใช้ไฟฟ้าได้อย่างทั่วถึง จึงมีการจุดตะเกียงหรือโคมกันภายในบ้านเรือนแทนการใช้ไฟฟ้า ซึ่งโคมไฟถือเป็นเครื่องใช้ภายในบ้านเรือนไปแล้วและยังเป็นเครื่องใช้ในการประกอบพิธกรรมทางพระพุทธศาสนาเพื่อเป็นการเคารพและสักการะบูชาพระพุทธเจ้าด้วยเช่นกัน

วัสดุอุปกรณ์

1.พิมของโคมไฟ

2.ไม้ไผ่ตอก

3.ไม้หวาย

4.แท่นสำหรับวางโคมไฟ

5.เทปใส,กาว,กรรไกร,แม็คเย็บ

6.เชือก

7.แบบสำหรับตัดกระดาษแก้วและกระดาษแก้ว

8.กระดาษแข็งกลมไว้ปิดส่วนท้ายโคมไฟ

9.กระดาษตกแต่งเส้นขอบของโคมไฟ

10.กระดาษแก้วตกแต่งส่วนท้ายของโคมไฟ

11.แท่นเล็กไว้สำหรับติดกระดาษส่วนท้ายของโคมไฟ

วิธีการทำ

1.จัดเตรียมอุปกรณ์ในการทำ นำพิมโคมไฟมาเสียบให้เป็นรูปร่างตามโคม จะมี ล๊อคของพิมอยู่ เมื่อประกอบพิมโคมไฟเสร็จแล้ว ก็นำมาใส่แท่นสำหรับทำขั้นตอนต่อไป

                            1                                              2



                                                                              

2.นำไม้ตอกมาพันตรงส่วนหัวและส่วนท้ายของโคมไฟ และทำแม็คเย็บมาเย็บติดกันเพื่อที่ตอกจะได้ไม่หลุด

               
                                                                             

 

3.นำไม้หวายที่ถูกเหลาให้มีขนาดเท่ากันมาพันรอบแบบโคมไฟ โดยการพันนั้นจะพันจากด้านล่างของแบบขึ้นไปเรื่อยๆจนถึงด้านบนสุดของแบบ ซึ่งจะมีร่องด้านข้างของแบบเพื่อให้ง่ายในการสร้างรูปของโคมไฟ และใช้เทปใสติดเพื่อให้ยึดไม้หวายไม่ให้หลุด และใช้เทปใสติดเพื่อให้ยึดไม้หวายไม่ให้หลุด

                      1                                                                                2

4.ต่อจากนั้นทำการทากาวตรงไม้หวายที่เราพันไว้ตรงบริเวณด้านข้างทีละส่วนของโคมแล้วเอากระดาษสีที่ตัดไว้มาติด ซึ่งการติดกระดาษนั้นจะติดกระดาษด้านตรงข้ามกันเพราะต้องติดกระดาษคนละสีเพื่อความสวยงาม ทำแบบนี้ไปเรื่อยๆจนครบทุกด้าน แต่ระวังอย่าให้กาวติดโดนแม่แบบของโคมเพราะจะทำให้การถอดออกมีความยุ่งยาก

                           

5.พอติดกระดาษสีเสร็จทุกด้านก็จะนำกระดาษสีทองที่สำหรับติดตรงเหลี่ยมของโคมมาติดโดยทากาวไว้ในด้านที่เราจะติดจนครบ หลังจากนั้นก็จะมีการติดกระดาษตรงหัวและท้ายของโคมเพื่อความสวยงามและติดหางของโคมด้วยกระดาษหลากสีที่เตรียมไว้

                             1                                                                                                     2

                

ขั้นตอนสุดท้าย    
          รอกาวแห้งซักพัก ก็ทำการถอดแบบของโคมออกโดยนำเชือกที่รัดหัวท้ายของแบบโคมออกก่อน แล้วค่อยๆถอดแบบออกทีละด้าน ซึ่งจะถอดด้านที่อยู่ตรงข้ามกันออกก่อนเพื่อไม่ให้โคมเกิดความชำรุดเสียหายและต้องระวังเป็นอย่างมาก ถอดจนครบก็จะได้โคมที่มีรูปแบบสวยงามตามรูปทรงต่างๆ และนำแท่นไว้สำหรับติดกระดาษส่วนท้ายของโคมไฟมาติดกระดาษแข็งตรงส่วยท้ายของโคมเพื่อให้มีความสมบูรณ์

แหล่งเรียนรู้

คุณยาย วรรณธนี บุญเคลือบ

ที่อยู่ : บ้านเลขที่363 หมู่ 6  ตำบล สันทรายน้อย อำเภอ สันทราย จังหวัด เชียงใหม่